نغمه های لطیف ایل

تهیه و تنظیم : حمید شجری 
در فراز بلندی از تاریخ، آنجا که در فرهنگ عامه، موسیقی مجالی می یابد، صدای زنان جز به شیون و مویه بلند نشده است. گویی مقدر شده در این زمین و سرزمین، اگر صدایی از زنی بلند می شود جز به ناله نباشد. عجیب آن که همین ناله ها، در شبهای دراز تاریخ، آرام آرام، با حفظ مایه و اصالت، جوهره خود را که نغمه ای سوزناک است را به لحنی طرب انگیز می دهد. گویی ابنای بشر می کوشند تا غمهای همیشگی خود را در طراوت طرب از یاد ببرد.

نغمه «گل محمد» یکی از همین نغمه هاست. «گل محمد کلمیشی» از عشایر اطراف سبزوار، اوایل حاکمیت رضاخان، بر علیه ظلم خوانین می شورد و سر به کوه می گذارد، تا قشونی از تهران می رسد و این راهزن جوانمرد را دستگیر کرده و به اتفاق عمو و برادرش در دروازه های سبزوار به دار می آویزند. 

شعرهایی که در نغمه «گل محمد» ۱ خوانده می شود، از دل سوخته مادر او بر می خیزد که صدا در رثای فرزندش بلند می کند که

اسب سیاهت یله رفت، ننه گل ممد!
زیور قشنگت بیوه رفت، ننه گل ممد!
تخمرغای لای نونت، ننه گل ممد!
آخر نشد نوش جونت، ننه گل ممد!

یا نغمه «رشیدخان» که باید از نغمه های کرمانجی شمال خراسان باشد، در واقع سوگناله های زنی در مرگ شوی خود است که

امشو دو روزه خدا، فردا سه روزه لو
رشید نیومد خدا، دلم می سوزه لو
های های رشید خان
سردار کل قوچان

«مندسین نوداماد» ۲در شرق خراسان خوانده می شود و داستان محمد حسین نودامادی است از طایفه «بهلوری» ها، که یاغی شده و به کوه می زند و بعدها ناجوانمردانه کشته می شود. نغمه «مندسین…» شعر سوزناکی است که از زبان مادرش روایت می شود

سر تنور رجبلی (رجبعلی) ننه
گله (گلوله) خوردی و منالی (می نالی)

گله گله «برنو» بود ننه
مندسین مو به خو(خواب) بود

مقام «گرایلی»۳ از مقام های کرمانجی، گریه های نوعروسی است بر پیکر غرقه در خون داماد، که ناخواسته به دست عروس کشته شده است.

مقام« الله مزاره» شرح شیون زنان ایل است در ماتم جوانهایی که در نبرد، کشته شده اند.
در این میان به جبر تاریخ پر تنش این سرزمین کهنسال، صدایی که کمتر شنیده شده است، صدای زنی است که عاشقانه در پی یار خود است و سرخوشانه می خواند که
بیا که بریم به مزار ملا ممد جان 
سیر گل لاله زار با ما دلبر جان

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصاتِ خود را پر کنید یا برایِ ورود رویِ نقشک‌ها کلیک کنید:

نشان‌وارهٔ WordPress.com

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر )

عکس گوگل

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: