شماری از کلمات معمول در منطقه کُرمانج شمال خراسان

منبع :  تارنمای اینترنتی انجمن فرهنگی کُردهای خراسان

http://www.cskk.org/fa/modules.php?name=News&file=article&sid=107

 

در اینجا تعدادی از کلمات و اصطلاحات که در میان دامداران، کله داران و عشایر و کردهای منطقه کرمانج شمال خراسان (شمال شرق ایران) معمول هستند، ارایه شده اند، امید به اینکه عزیزانی که علاقمند به این موضوعات هستند، آن را کامل کنند و روی  وب – لاگهای خود منعکس و در اختیار دیگران بگذارند. 

    حیوانات     Heywan

قوچ – میش      Beran – mî (mih, mîh
                           بز نر   –  بز ماده        Nêrî – bizin

گاو نر  –  گاو ماده    Ga – mange

نریان  –  مادیان    Hesp – mahîn (mehîn, mayn 
الاغ نر   –   الاغ ماده      Nêrker (nêre) – manker (mançe ker
      سگ نر  –  سگ ماده      Se ( kûçî / tule) – dêhl (dêlik
 شتر نر  –  شتر  ماده    Nêr – meya 

  مرغ        mirîşk
خروس        dîk

جوجه      Çêlik

بوقلمون      elok
   مرغدانی     pûndik (pînik
   پرکندن مرغ      mirîşk pûrt kirin
     اسب        Hesp
    نریان (اسب تخم کشی)        (Bergîr (hespê fal
     مادیان       mayn) / Mahîn (mehîn
        کره اسب      Canî

                کره اسب نر (کره اسب)      Canîhesp

       کره اسب ماده  (کره مادیان)     Canîmahîn
قاطر      (Qatir (qantir

    الاغ       Ker
 الاغ نر      Nêrker
   الاغ ماده       (Manker (mançe ker
     کره الاغ چند ماهه           Kurîk
       کره الاغ       Cehşik (dahşîk
    گوسفند        Pez

    اغنام و احشام جوان       Sexel
      گله گوسفند       Kerîyê pêz

       می       (Mih (mî
   گوسفند شکاری (وحشی)       (Pezkovî (pezkûvî
گوسفند سیاه  (سیاه زاغی)       Pezê qer
  گوسفند سر سیاه        Pezê serireş
گوسفند سر سفید      Pezê sîs

              گوسفند تمامآ سفید        Pezê qereqaş

گوسفند سرخ فام (بلوطی رنگ)         Pezê sor
   گوسفند با پیشانی سفید یا سیاه     Pezê beş 

       گوسفند تیره رنگ (سبزه تند      Pezê qemer

تاتو کردن گوسفند (نشان شناسایی مثل: برش گوش ، داغ کردن صورت       Dirûf (dirîv 

       محل خواب و استراحت گله گوسفند       Guher (mexelgeh
 حرکت دادن گله گوسفند از محل استراحتگاه       Alguher kirin

 گوسفندی که از گلهء صاحب خود جدا شده و در گله های دیگر سرگردان است      Pezê avî (havî
قیچی پشم چینی            Hevrîng
 کسی که پشم گوسفند را می چیند          Pezbir
  پشم چین بره           Berxbir
  کسی که بره را می شوید (قبل از پشم چینی        Berxşo

        محل شیردوشی گوسفند در محیط باز            Bêrî

 شیر دوشیدن         Dotin (dohtin

 دمباله (دنبه) گوسفند          Dûw (dûv
دمباله دراز ( قوچ دنبه دار        Daw (beranê bi daw
  دم     (Boç (boçik, doçik
  آغل محصور شده بره ها           Koz (kozik
اخته کردن             Xesandin / gon kişandin (Exte kirin
  آغل گوسفند ، زاغه سکونت    Gom
    بره  Berx
  بره 6 ماهه تا 1 ساله    Kavir
           برهء ماده 1 تا 2 ساله     Berindîr
 میش 2 تا 3 ساله    Xanberindîr
             بره نر 1 تا 2 ساله     Berindir
       قوچ بالای 2 ساله     Hogeç
   قوچ       Beran
  بز ماده      Bizin
  بز پشم دار یا کرکدار (بز آنقوره)        Bizina çûr (bizina bi tiftik 
بز شکاری (وحشی)          Bizinkovî (bizinkûvî
  بز نر     Nêrî
   بزغاله کوچک       Karik
 بزغاله     Kar
  بزغاله 6 ماهه تا یک ساله      Gîsk
 بز 1 تا 2 ساله           Tiştûr (tiştîr
  بز ماده 2 تا 3 ساله        Bizaştîr
  بز نر 2 تا 3 ساله   Hevûrî
  بز نر پیر      Qertenêrî
 جونه گاو (گاو نر جوان         Canega
    گاو ماده         Mange
گاو نر               Ga
 گوساله         Golik
      گاو 3 ساله        Nogin
       نوک پستان            Cîcik

    پستان       Gan (gandîl
    جگر سفید (ریه             Kezeb
   جگر سیاه           Cîger
جفت  (دیواره پوششی جنین           Pizdan
     رحم، زهدان             Zêhdan
    کلیه (قلوه         Gurçî

شیردان بره (سلولهای آن سرشار از ماده شیمیایی رنین است که برای مایهء پنیر استفاده می شود Şîlav (şîlaf
        طحال، سپرز       Fatik (fatereşk, dêdik
    معده (شکمبه                Hûr (ûr
     رودهء باریک      Rûvîya zirav
     حنجره، گلو، حلق، خرخره           Qirtik (gewrî
    گردن            Stû (ustû, uskor, stukor
   شکم درد           Qolinc (zikêşî
         پشم              Hirî (herî
  یرقان و زردی (بیماری آناپلاسموز، انگل خونی در گوسفند          Zerik (zerdî
      شاربن (بیماری میکروبی باسیلوس آنتراکس          Nexweşiya reş (nesaxiya reş
کرم روده (بیماری انگلی دستگاه گوارش گوسفند           Mûmar
کچلی (بیماری انگلی بوسیله جرب  و  یا  قارچ                     Gurî
 تاول                 Pifildîk
  آبسه، ورم چرک دار            Kunêr (kunîr
        تب (میش تب دار         Ta (mîya bi taw / tawî
 تورم و عفونت پستان         Gahnreşk (gahnok / Ganik
  آلودگی به کرمک (کرم حشره و مگس             Kurmî (kurmok / kurmik
          آلودگی جگر به کرم کپلک (فاسیولا هپاتیکا        Kepelek
بیماری تب برفکی (پیکورنا ویروس) در گوسفند و بز          Nexwaşîya tebeqê
       بیماری سل (باسیل  مایکوپلاسما توبرکلوزیس              Nexwaşîya sil 
(پاکس ویروس)   بیماری آبله         Nexwaşîya xurî 
بیماری میکروبی مشمشه (پسودوموناس مالئی) در اسب                Nexwaşîya Yaman

    گربه وحشی            Pişîka becî / bejî (pişîka kovî

گورکن / مرده دزد  (Kurebeşk (qorebeşk

    غزال (آهو     Xezal

  رنگ      Reng

       سفید                   Sipî
 سیاه                   Reş
         قرمز                   Sor
    نارنجی              Narinjî
        زرد                  Zer
         زرد متمایل به تیره        Çiqer
 سبز       Kesk (sewz 
      آبی           Şîn (hêşîn
  قهوه ای         Qehweyî 
سبزه تند (تیره روی                Qemer
   سبزه (تیرهء روشن یا کمرنگ        Esmer (qemerê vekirî
خاکستری (موی سیاه و سفید/ جو گندمی               Gewr (sipîya girtî
  تمامأ سفید           Qereqaş (gişt sipî
    سفید روشن، زال (فاقد رنگدانه                 Sîs
   رنگ جگری                   Mor (binefşî
       ارغوانی (قرمز زرشکی             Erxewanî
     زرد متمایل به طلایی (بلوند                 Kej
قرمز شرابی (کلاه قزلباشها این رنگی بود                Bor
خاکستری روشن (خاکستری کمرنگ                    Boz
       کاهی رنگ  (رنگ کاه، رنگ نی                  Qîç
     سیاه زاغی                  Qer
          بلوطی (قهوه ای مایل به قرمز – کهر              Şê
   رنگ گندم               Genimî
      سفید شیری                  Şîrî
 خاکی رنگ                  Xakî
    صورتی رنگ                 Sûretî (pembe
   ابرش (سرخ و سفید، سیاه و سفید               Belek (sorbelek, reşbelek
  پنبه                    Pembû (pembo

گیاهان        Gîya

  گل زعفران            Pîvik

     گیاه رازیانه              Heliz
  آویشن           Anix (çay anix

Şivîşk (çay şivîşk
  ریواس          Tirşok
    نعناع            Pûng 

املی / یملی    Sping 

Gulpepok
Kema
   گل سوسن      Pelewêsk 
Pelik 
Selmek
کنگر          Kereng
مارچوبه        Mirçiliq

مریم گلی           Kefxurik

گل نرگس             Gula zer
 اسفناج            Esipenax, pincarr

     Tirîq

 اسپند     Orzeling 

Qancîr (benîştê qancîrê

Tulî (benîştê tulîyê

Darmazî
Şorik
Doçbizin
Sûsik
 گون، صمغ گون         Gûnî / gwînî (Zincê gûnî
     کاج / ارس        Merx
    نوعی خار        Qeretîkan 
زال زالک           Dalunek

خیلی تلخ مزه است و برای قولنج / شکم درد  استفاده می شود          Dermanê Rovîyan
  نوعی گون (از ریشه این گیاه بجای صابون برای شستن لباس استفاده می کنند          Qarpac
    جگن       Qîyaq 

   درخت گز              Gez
 سبزه  و گیاه         Mere (mêre, mêrg
  مرغزار (سبزه زار        Merezar (olengzar
     گل آفتابگردان            Guliro / guliroj
     گل ختمی                 Hêro
مرزه (اکلیل کوهی                 Merze

   شوید                   Gizirûng
   پیاز کوهی                  Pîvazçe

ریحان        Rêyhan

     تره                  Tere
     سیر                    Sîr 
Golik
     قارچ              Kuvkar
    پیچک           Pêçek / nûsek              

گورکن (مرده دزدKurebeşk (qorebeşk                                   

 گورکن : که آن را عامل حفظ و انتقال باسیل سل به حیوانات می دانند. 

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: