زمستان در باور مردم کُرد شمال خراسان

نوشته ایی از :

 

 

 

 

 

 برات قوی اندام اماموردیخان

 کارشناس ارشد مهندسی اکتشاف معدن 

http://allah-mazar.persianblog.ir/
زمستان در فرهنگ عامه مردم کرمانج شمال خراسان جایگاه ویژه ای دارد و مردم باورهای خاصی نسبت به آن دارند. این باورها و رسوم و اعتقادات در روستاها و شهرهای مختلف کرمانج نشین شمال خراسان متفاوت است. در اینجا بنده که خوشبختانه برخی از این آداب و رسوم و زندگی سنتی را در دوران کودکی ام تجربه و لمس کرده ام، قسمتی از آداب و رسوم و باورهای مردم در روستای اماموردیخان قوچان را عرض می کنم.

در روستای اماموردیخان قوچان (قلعه خان) مردم زمستان را به نحو زیر تقسیم بندی می کنند.

  • شَوه چلَه (şavê çilleh) (شب یلدا)
  • چهله بزرگ (چلَه گر) (Kurmancî=çelle gir
  • چله ی کوچک (چلَه قچک) (kurmancî=çelle qiçik)
  • اَمَن دَمَن (Emen demen)
  • اسکلو گیسکلو (Oskilû gîskilû) … هَوْدَه مال (هفده منزل)
  • اِشَه پشَه (Eşe pişe)
  • ژنَه بی (jine bî) (زن بیوه)

شَوه چلَه

زمستان با شب چله شروع می شود. در این شب که به کرمانجی شَوه چلَه (şavê çilleh) خانواده دور هم جمع می شوند و با نقل قصه ها و خوردن میوه جات و آجیل و تنقلات همچنین کدو و چغندر جوشانده شده، شب را سپری می کنند. آنها اعتقاد خاصی به یمن و برکت و دعا در این شب دارند.

همچنین در این شب رسم بر این است که خانواده تازه داماد برای خانواده عروس (در زمان نامزدی (Desgirtî)) هدایا و میوه هایی را به عنوان شَوچلَگی (şevçellegî) می برند. این هدایا شامل لباس، پارچه، طلا، خوار و بار و برنج و … است.

برای خواندن متن کامل لطفا به ادامه ی مطلب بروید :

چلَه گر و چلَه قچک

بعد از شَوه چلَه(شب یلدا)، چله ی بزرگ یا چلَه گر (Kurmancî=çelle gir) از اول دی ماه الی دهم بهمن ماه و چله ی کوچک (چلَه قچک) (kurmancî=çelle qiçik) از دهم بهمن ماه الی اول اسفند قرار دارد. معمولا اوج سرما در قوچان در اواسط چله ی بزرگ و اوج بارش برف نیز در چله ی کوچک می باشد. در روزهایی که شب قبل برف آمده باشد معمولا جوان ها و بعضی از مردها برای سرگرمی و تفنن هم که شده برای گرفتن کبک (Kew) به کوه ها می روند.

مردم که در این مدت 60 روز دو چهله (چله) از دوره ی سرمای طولانی مدت به ستوه آمده اند سه شب آخر چله ی کوچک یعنی شب های 28 و 29 و 30 بهمن ماه را از هنگام غروب تا پاسی از شب به آتش بازی و شادی طی می کنند. کودکان و نوجوانان و جوانان چند روز قبل از این تاریخ با تهیه ی گوگ (gûg) (گوی درست شده از البسه و پارچه های کهنه که به صورت دستی با سیم و مفتول پیچیده شده و یک سیم یک متری از آن آویزان است) و قرار دادن آن در نفت به استقبال این شب ها می روند. در این سه شب مردم با روشن کردن آتش و پرتاب گوگ های آتشین به هوا در حیاط های بزرگ روستا و در میان کوچه ها و روی تپه ها و محوطه های باز به شادی و خوشحالی می پردازند. آنها با پرش از روی آتش اشعار زیر را می خوانند:

چله چو … مه دا دوو  (çelle çû … mi da dû)

(چله رفت … من دنبالش کردم)

یا شعر زیر:

سرخی من از تو … زردی تو از من

اَمَن دَمَن

بعد از این سه شب اَمَن دَمَن (اهمن وبهمن) (Emen demen) می آید که شامل 10 روز اول اسفند ماه می باشد.

اسکلو گیسکلو (Oskilû gîskilû)

بعد از اَمَن دَمَن ، اسکلو گیسکلو (Oskilû gîskilû) می آید که از روز دهم الی بیستم اسفندماه طول می کشد.

هَوْدَه مال (Hevde mal)

در اسکلو گیسکلو شبی بنام هَوْدَه مال (Hevde mal) (هفده منزل) وجود دارد که به شب سیزدهم اسفند گفته می شود و از این شب تا عید نوروز 17 منزل باقی مانده است. این شب نیز شبی عزیز و به اصطلاح کرمانج ها شبی آزیز (Azîz) است. این شب را با کوماج (Kûmaj) معروف آن می شناسند. در این شب کوماج (نوعی نان یا کیک ضخیم که بسته به سلیقه ی افراد از آرد و شیر و جزغاله و روغن زرد و … در داخل یک دیگ یا قابلمه ی بزرگ ساخته می شود) پخته می شود. در داخل خمیر کوماج یک عدد دکمه ی سبز یا آبی انداخته و مخفی می شود. سپس سر سفره و هنگام تقسیم آن بین افراد خانواده این دکمه قسمت هر کدام از اعضا شود، اصطلاحا او فردی با روزی و با کوزی! است.

اسکیلو گیسکلو معمولا همراه باد گرم کووات (Kûwat) است که به سرعت باعث آب شدن یخ ها و برف های داخل حیاط و کوچه ها می شود. 

اِشَه پشَه

اِشَه پشَه (Eşe pişe) از بیستم تا بیست و پنجم اسفند ماه بوده به معنای ملایم شدن تدریجی هوا و پیدا شدن حشرات است.

ژنَه بی (jine bî)

ژنَه بی از 25 اسفند تا عید نوروز طول می کشد. ژنَه بی (jine bî) (زن بیوه) آخرین مرحله ی زمستان است که معمولا همراه با مجالس روزه خوانی برای مردگان و اموات می باشد و برخی سالها هوا به شدت برفی و سرد می شود و به اصطلاح زمستان آخرین زور و بی رحمی اش! را نشان می دهد.

1 پاسخ به “زمستان در باور مردم کُرد شمال خراسان

  1. اسماعیل حسین پور 21 دسامبر 2011 در 10:36 ق.ظ.

    امشب یلداست
    یلدا تولد شاعردربند علیرضاسپاهی لائین است
    امشب بی او شعله ی بلند نام ویادش دردل ماست

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: