آیا کُردی زبان است ؟

علی بلخکانلو ( آزاد ماکویی)

علی بلخکانلو ( آزاد ماکویی)

به قلم :

علی بلخکانلو ( آزادماکویی)

azadmaku@gmail.com

علی بلخکانلو، متولد شهرستان ماکو  کارشناس ارشد مترجمی زبان فرانسه از دانشگاه علامه طباطبایی می باشد. 

مقالات متعددی درباره زبان کُردی در نشریات وسایت های کردی و ( کتاب اعلامیه جهانی حقوق بشر ) به زبان کُردی از وی چاپ شده است. 

او به زبانهای کُردی، انگلیسی، فرانسه، فارسی و آذری مسلط و با ترکی و عربی نیز آشناست.

زبان تعریف و چارچوب مشخصی دارد . هر زبانی ساختار نحوی محور همنشینی الفبا نظام آوایی ریخت شناسی زمان های دستوری خاص خود می باشد . با نگاهی هرچند کوتاه و مقایسه ای به سوال بالا پاسخ داده می شود. در زبان کردی محور همنشینی ( نحوه قرار گیری کلمات دستوری در کنار هم برای تشکیل جمله ) نحوه تشکیل زمان ها شناسه ها ضمایر فاعلی مفعولی همگی با زبان های فارسی عربی ترکی انگلیسی کاملا متفاوت اند .

1– در کردی کرمانجی هر کلمه ( جاندار یا غیر جاندار ) الزاما مذکر یا مونث است . در فارسی و کردی سورانی چنین نیست .

Malê me دارایی ما – مذکر Mala me خانه ما – مونث

2- در کردی کرمانجی برای زمان های حال و گذشته دو نوع ضمیر فاعلی کاملا متفاوت بکار می رود . در فارسی و کردی سورانی فقط یک نوع وجود دارد .

حال Ez tu ew em hûn ewan گذشته Min te wî wê me we ewan

3- در کردی کرمانجی زمان های مجهول با ترکیبات صرفی فعل آمدن درست می شود . در فارسی با فعل شدن بدست می آید .

4- در کردی کرمانجی قید مکان بعد از فعل می آید اما در فارسی قبل از آن .

5- در کردی کرمانجی اسم صرف می شود اما در فارسی چنین حالتی وجود ندارد .

Min pirtûk dîtin . من کتا ب ها را دیدم Min pirtûk dît. من کتاب را دیدم.

می توان دلایل زبانشناختی دیگری هم آورد اما شاید چند مورد بالا کافی باشد تا ثابت شود کردی یک زبان است نه لهجه یا گویشی از فارسی .

اهمیت کردی

اولین روزنامه کردی ( کردستان ) در 24 ماه نیسان سال 1898 در قاهره به چاپ رسید .بعضی نویسندگان و شعرای کرد کلاسیک که آثار خود را به کردی نوشته اند : ملای جزیری1640-1570 احمد خانی 1707- 1650.

مصحفا رش ( کتاب مقدس کردهای ایزدی ) به کردی کرمانجی می باشد . امروزه حدود 3000 زبان در دنیا وجود دارد . 50 زبان وجود دارد که بیش از ده میلیون متکلم دارد و 35 زبان وجود دارد که آثار برجسته ای به آن نوشته شده است و کردی در بین این 35 زبان قرار دارد . کردی از شاخه زبان های هندواروپایی می باشد. علی حریری باباطاهر همدانی فقی طیران نالی حاجی قادر کویی … نیز به کردی نوشته اند .

لهجه های اصلی زبان کردی عبارتند از : 1- کرمانجی 2- سورانی 3- هورامی 4- زازاکی

بعضی نویسندگان مانند گیو موکریانی تلاش کردن تا اثبات کنند کردی قدیم الفبای خاص خود را داشته است اما نتیجه مشخصی هنوز گرفته نشده است . کردها از الفبایی عربی و سپس الفبای روسی (سیریلیک ) استفاده کردند . بیوتر ایرخ روس تلاش کرد تا یک الفبای لاتین برای کردی ایجاد کند که موفق نشد . عرب شمو ( پدر رمان کردی ) در ارمنستان اساس الفبای کردی را ریخت که بعد ها توسط جلادت بدرخان پیگیری شد. برای کردی سورانی نیز الفبای عربی توسط توفیق وهبی تنظیم شد که امروزه کاملا متداول شده است . میر جلادت بدرخان در سال 1919 الفبای لاتین را برای کردی تنطیم کرد و با توفیق وهبی تلاش نمود تا الفبای واحدی برای کردی با شد اما موفق نشد و آن را برای کرمانجی بکار گرفت . میرجلادت در 15/05/1932 اولین شماره مجله هاوار را با الفبای لاتین منتشر کرد .پس از آن بزرگانی مانند قدری جان جگرخون کامران بدرخان عثمان صبری و … با الفبای لاتین آثار خود را منتشر کردند .

فریدریک مولر : زبان کردی به هیچ وجه از زبان فارسی برگرفته نشده است . با اینکه از لحاظ دستوری و آواشناختی شباهت هایی دارند اما کردی دارای ویژگی های منحصر به فردی است که در دیگر زبان های ایرانی دیده نمی شود .

سیدنی سیمیس : زبان کردی از زبان فارسی کهن قدیمی تر است و کتیبه های بیستون به آن نوشته شده است .

کردی کرمانجي زبان بيش از هشتاد درصد کل کُردها مي باشد که در اين مکان­هاي جغرافيايي تکلم مي­شود : کردستان ترکيه ، سوريه ، بخشي از کردستان عراق ، ماکو ، چالدران ، شوط ، پلدشت ، قره ضياالدين ، خوي ، سلماس ، اروميه ، خلخال ، قزوين ، خراسان شمالي ، بخشی از خراسان رضوی ، بلوچستان ، پاکستان ، افغانستان ، ترکمنستان ، قرقيزستان ، قزاقستان ، جمهوري آذربايجان ، ارمنستان ، گرجستان ، اوکراين ، روسيه ، لبنان ، بيشتر کُردهاي مقيم غرب ، سودان ( به بيشتر اين کشور هاي اخير تبعيد شده­اند ) . اين زبان شاعران مشهوري همچون احمد خاني ، فقي طيران ، ملاي جزيري ، جگرخوين ، رمان نويس­هايي چون عرب شمو ، محمد اوزون ( برنده جايزه تورگوني سگرشتد سوئد سال 2001 ) ، شيخ موس داختکين ( برنده جايزه مالارمه از فرانسه سال 2007 ) … را به جامعه ادبي وارد کرده است. در آخرين طبقه بندي زبان­ها که بر اساس مدل جاذبه­اي ( مجله بين المللي فرانسه در جهان سال 2008 شماره 355 ) 88 زبان اول دنيا مشخص شده­اند جايگاه کُردي قابل تحسين است : انگليسي اول ، فرانسه دوم ، اسپانيايي سوم ، … ، عربي هفتم ، ترکي بيست وششم ، کردي سي و يکم، فارسي چهلم ، آذري چهل و هفتم .

امروزه انتشارات های زیادی هر روز به کردی کتاب چاپ می کنند مجلات و روزنامه های متعددی ( کاغذی یا اینترنتی ) همراه با تعداد زیادی سایت های اینترنتی به زبان کردی مطلب می نویسند . آثار متعددی از زبان های مختلف به کردی ترجمه شده و این روند همچنان ادامه دارد . این زبان در دانشگاههای کردستان عراق و دانشگاههایی مانند سوربن اگزتر انگلستان … تا مقطع دکترا تدریس می شود .

…………………………………………………………………………………………………………………….

منابع :

Le français dans le monde- شماره 355 – سال 2008 1- مجله بین المللی

2- دستور زبان کردی کرمانجی – نوشته ژویس بلو و ویسی باراک – دانشگاه سوربن پاریس – ترجمه علی بلخکانلو

1 پاسخ به “آیا کُردی زبان است ؟

  1. تارا 26 دسامبر 2011 در 2:47 ب.ظ.

    مطلب جالبی بود و من تا امروز فکر می کردم کردی زبان نیست و یکی از لهجه های وابسته به زبان پارسی ست
    دست شما درد نکنه

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: